ÜRÜNLERİMİZ

Sipariş Formları



   SHOT PEENING / BİLYALI DÖVME (Özet)   

Bilyalı dövme işleminde ; işlem görecek metal malzeme ve parçalara ; küçük, küresel  ve sert  bilyaların  kontrollü  fırlatılmasıyla malzeme  yüzeyinde plastik deformasyon oluşturulur. Bu işlemde asıl hedeflenen plastik deformasyon sonucu malzeme yüzeyinde basma kalıcı gerilmeli bir tabaka oluşturmaktır. Bu tabaka sayesinde malzemenin yorulma ömründe kayda değer artışlar elde edilebilmektedir.

 

Fonksiyonu gereği gerilim altında çalışan,  korozyona ve sirküler yüklere maruz kalarak aşınan metal parçaların   dayanımını artırmada ileri  bir mekanik yüzey işlem prosesi olarak bilyalı dövme işlemi uygulanmaktadır.Bilyalı dövme işlemi esnasında metal yüzeylerin aşağıda belirtilen bazı önemli parametreleriyle oynanmaktadır.

 

-yüzey dokusu veya yüzey topografisi

-yüzey sertliği veya dış yüzey yapısı

-basma kalıcı gerilimi

 

Farklı yapıdaki malzemeler bilyalı dövme işlemine kendilerine özgü farklı türde reaksiyon verirler.Bu tepkimeler bilyalı dövme işlemi doğru bir şekilde uygulanmadığı taktirde hem prosese hem de malzemenin kendisine büyük zararlar verebilir.Çok ekonomik bir uygulama olmakla birlikte, dövme işleminin ,içerdiği karmaşık ve hassas proses parametreleri,uygulamanın tamamında;ekipmanı,abrasivin durumunu ve işleme tabi tutulacak  malzemenin devamlı kontrol edilmesini gerektirir.

 

Bilyalı dövme işlemini ;etkili,güvenilir ve başarılı kılabilmek için bir çok  parametrenin kontrollü bir şekilde bir arada bulunması gerekmektedir.Bu amaçla geliştirilmiş bulunan Almen test plakaları ve Almen test ölçüm cihazları sayesinde malzeme yüzeyindeki yoğunluk tespiti yapılarak bilyalı dövme işlemini kontrol etmek mümkündür.

 

 

YOĞUNLUK / DOYGUNLUK EĞRİSİ

Bir bilyalı dövme uygulamasında yüzeye gönderilen abrasivlerin çarpmasıyla meydana gelen  enerji değişim seviyesini tayin edebilmek prosesin doğruluğunu teyid eden en önemli unsurlardan biridir.Bilyalı dövme spesifikasyonlarında bu enerjiye “doygunluk yoğunluğu” denir. Bilyalı dövme işleminin yoğunluk ölçümü standart test plakaları üzerinde yapılan ölçümlerle belirlenebilmektedir.Bilyalı dövme işlemine tabi tutulan test plakası daha sonra eğriliğini ölçmede kullanılan Almen test cihazına takılarak yoğunluk tespiti yapılır.

Almen test plakaları ve ölçüm cihazları,bilyalı dövme işlemi için standardize edilmiş özel ürünlerdir.

 

Yoğunluk ölçme araçları:

Bilyalı dövme işlem yoğunluğunu belirlemek için aşağıdaki araçlar kullanılmaktadır:
-Alment test plakaları

-Almen test cihazı

-Test plaka tutucusu

 

Yoğunluk ölçümünde kullanılan araç ve ekipmanlar SAE J 442, SAE AMS-S-13165 ve  AMS 2432 standartlarında ayrıntılı olarak tanımlanmıştır.

 

Almen test plakası

Standard A,N ve C test plakaları istenen yoğunluk seviyelerine uygun olarak üç farklı kalınlıkta imal edilmişlerdir.N plakalar en düşük yoğunluk seviyeleri için,A plakalar 0,10 to 0,60 mm aralığında olup en yaygın  olarak ve C plakalar ise sadece yüksek yoğunluklar için kullanılırlar.Her üç plaka için de genişlik ve uzunluk ölçüleri aynıdır.

İstenilen sertlik düzeyine ulaşmak için bütün plakalar standart olark sertletirilmiş ve temperlenmiştir.

 

Bir test plakasının genişlik ve sertliği bilyalı dövme işlemi yapılmış plakanın yay yüksekliğine etki edecek en önemli kriterlerdir.Bu özellikler aşağıda belirtilmiştir;

 

                              Genişlik                                                                     Sertlik

AMS-S-13165

± 0.038 mm flat

 

AMS-S-13165

44-50 HRC

SAE J 442

± 0.025 mm flat

SAE J 442

44-50 HRC

SAE AMS 2432

± 0.013 mm flat

SAE AMS 2432

45-48 HRC

   

Almen test cihazı

Almen test cihazı Almen test plakasında hem enine hem de boyuna meydana gelen eğrilmeyi tespit etmek için geliştirilmiştir.

 

Almen plaka tutucu

Almen plaka tutucu,bilyalı dövme işlemine tabi tutulan Almen test plakalarını işlem esnasında tutmak için tasarlanmıştır.

 

Doygunluk eğrisi

Almen test plakası bilyalı dövme işlemine tabi tutulup Almen plaka tutucudan çıkarıldıktan sonra test plakasının dövülmemiş yüzeyi üste gelecek şekilde Almen test cihazına takılır.Böylelikle uygulama süresi veya grafikteki bir veri noktasına göre plakanın değişen yay yüksekliği ile uğradığı değişim ölçülmüş olur.

 

Yoğunluk,test plakasının doygunluğa ulaştığı anda aldığı yay yüksekliği olarak ifade edilir.

 

Doygunluk doygunluk eğrisinin başlangıç noktası olup,bilyalı dövme işlem süresi ikiye katlandığında yay yüksekliği %10 veya biraz daha az değişiklik arzeder.Doygunluk eğrisinin tespiti diğer parametrelerin sabit tutulduğu bir ortamda farklı bilyalı dövme süreçlerine maruz bırakılan bir takım Almen test plakasının kullanımı sayesinde sağlanmaktadır.

Doygunluk noktasındaki yoğunluk eğri üzerinde belirgin bir veri noktası olup bir yay yüksekliği değeri değildir.

 

Yoğunluğa etki eden faktörler

Abrasiv boyutu,sertliği,yoğunluğu,abrasiv püskürtme yoğunluğu,bilya hızı,mesafe ve çarpma açısı yoğunluğu doğrudan etki eden faktörlerdir.

 

Yoğunluk,bilindiği üzere bilyaların püskürtülmesi neticesinde ortaya çıkan enerjinin teknik bir ölçümüdür (değeridir).Farklı metalürjik ve mekanik özelliğe sahip malzemeler üzerinde farklı etkilere neden olabilir.Bu nedenle,doygunluk ile pürüzlülüğü birbirine karıştımamak gerekir.Keza bir çok durumda doygunluk ile pürüzlülük aynı anda meydana gelmemektedir..Pürüzlülük ancak bilya ile dövülen esas parçaların yüzey kontrolü yapılarak tam olarak tespit edilebilir.

 

PÜRÜZLÜLÜK

Bilyalı dövme işlemi mekanik parçaların yüzey özelliklerini  geliştirmek için uygulanan bir yöntemdir.Özellikle, titreşimli gerilim altında çalışan yay,türbin bıçakları,şaftlar ile sürtünme ve aşınma yüzdesi yüksek dişliler vb.için malzeme direncini artırmakta kullanılan önemli bir yöntemdir.Bilyalı dövme işleminde genellikle yuvarlak şekilli çelik bilyalar farklı yöntemlerle malzeme üzerine püskürtülmektedir.Bilyaların malzeme yüzeyine çarpması neticesinde gerek malzeme yüzeyinde gerekse de bilayda plastik deformasyona neden olurlar.Böylelikle dövülen malzeme kuvvetlendirilmiş olur.Bunun ötesinde yüzeyde basma kalıcı gerilme alanları oluşturarak malzemenin dayanımını azaltan çatlakların gelişmesinin önüne geçilmiş olur.İstenilen neticeyi temin etmek için dikkate alınması gereken bir çok parametre vardır.Bilyalı dövme prosesinden yüksek standartlarda netice almak için gereken en önemli unsurların başında gelen pürüzlülük değerleri  teknik spesifikasyonlarda belirtilmiştir.

 

Pürüzlülüğün tanımı

Pürüzlülük bilyalı dövme işleminde hemen hemen ölçülebilen en önemli değişkenlerden biridir. Bilyaların malzeme yüzeyinin tamamına çarpması ile elde edilen pürüzlülük oranının gözle görülebildiği azami oran olan %98 pürüzlülük değeri olarak kabul edilmektedir.Buna bağlı olarak görsel pürüzlülüğün sağlandığı süre t%98 olarak tanımlanmaktadır.Bu durumda tam pürüzlülüğün %100 olarak sağlanması için örneğin 2 misli t%98 süre boyunca bilya ile dövme işlemine devam edilmelidir.Bu faktör bilya ile dövme işlevinin bir parametresi olup,teknik spesifikasyonlarda belirtildiği şekilde uygulanmalıdır.

 

Bazı kaynaklarda Almen test plakaları ile pürüzlülük arasında bir bağ kurulmaktadır.Almen test plakasının doygunluğu tam pürüzlülüğü sağlayacak süre ile ilgilidir.Bu durum ancak Almen test plakasının kendi pürüzlülüğü için doğru olmakla birlikte teknik spesifikasyonda belirtilen malzeme için aynı şeyi söylemek imkansızdır.Zira pürüzlülük ancak üzerinde uygulama yapılan malzemenin üzerinde yapılacak kontroller ile tespit edilebilmektedir..İşbu sebeple Almen test plakası üzerindeki pürüzlülük ile malzeme pürüzlülüğü arasında bir bağlantı bulunmamaktadır.

 

Pürüzlülük derecesine tesir eden faktörler

Pürüzlülüğün istenilen düzeyde olması için pürüzlülüğe etki eden faktörlerin çok iyi incelenmesi ve işlem esnasında bu hususlara dikkat ve riayet edilmesi gerekir.

Malzeme yüzeyine çarpan bir bilyanın kinetik enerjisi malzeme üzerinde deformasyona neden olur.Bu enerji transferi malzeme üzerinde bir etki yaratırken bilya üzerinde ise çarpmanın tesiri ile ısı,deformasyon ve kalıcı kinetik enerji kaybına neden olur. 

 

Bunun yanında aşağıda belirtilen diğer hususlarda bu enerji transferine etki eder.;

 

Bilyalı dövme sistemleri,Nozul geometrisi,Türbinli sistem geometrisi,Bilya hızı,Çarpma (dövme) açısı,bilya atım oranı,bilyalı dövme süresi,abrasiv çeşidi,bilyalı dövme uygulanacak malzeme vb.bu husuların başlıcalarıdır.

 

Pürüzlülüğün temini

 100% nispetinde bir pürüzlülük sağlamak için malzeme yüzeyinde yoğun bilyalı dövme işlemi yapmak gerekmektedir.İlmi araştırmalar göstermiştirki bu oranda bir yüzey pürüzlülüğü sağlamak için uygulanacak malzeme cinsine bağlı olarak beher cm² ye 5000 ila 100000 arasında bilya çarpması gerekir.Bununla berber aynı bölge üzerinde bir seferde çok fazla dövme işlemi yapmak yerine pürüzlülüğü tespit etmek için mikroskop ile gözlem yapmak yararlı olacaktır

Pürüzlülük eğrisi bilyalı dövme süresi fonksiyonunda pürüzlülüğün gelişimini ifade eder.  Pürüzlülük eğrisinde birim zamanda  %50 lik bir pürüzlülük değeri elde ettiğimizi varsayalım,eğer zamanı ikiye katlayacak olursak tam pürüzlülüğe ulaşılamayacak ancak yaklaşık %75 pürüzlülük sağlanacaktır.Söz konusu durum bilyaların daha önce çarpıp pürüzlendirdikleri bölgeye tekrar çarpmasından ileri gelmektedir.

 

Pürüzlülükderecesinin görsel tespiti

Pürüzlülük derecesinin tespiti bilyalı dövme işlemi yapılan malzemenin incelenmesi ile mümkündür. Pürüzlülüğün tespiti ile ilgili olarak kullanılan bazı metodlar aşağıda belirtilmiştir.

 

Görsel tespit

Mikroskop ve büyüteç gibi bazı optik cihazlarla 10 ila 50 arası büyütülmüş yüzey görüntüsü elde edilerek pürüzlülük tespiti yapılabilir.

 

Mavi mürekkep metodu

Bilyalı dövme işleminden önce malzeme yüzeyine mavi mürekkep sürülür.Bilyalı dövme işleminin yapılmasını takiben gözle muayene edilerek pürüzlülük derecesine karar verilir.Malzeme yüzeyinde mürekekbin tamaının temizlenmiş olmasıyla tam pürüzlülük sağlandığına hükmedilir.

 

Replika (numune) metodu

Özgün malzemenin birebir özelliklerine haiz olmak kaydıyla numuneler de bilyalı dövme işlemine tabi tutulur.Dövme işlemine tabi tutulan replikalar incelenip bilgileri arşivlenerek özgün malzemenin bilyalı dövme uygulamasında bu bilgilerden yaralanılır.Ancak bu yöntem pahalı bir tespit yöntemidir.

 

Floresan metodu

Bu yöntemde bilyalı dövme işlemine tabi tutulacak malzeme floresan bir malzeme ile kaplanır. Malzeme bu haliyle ultraviole ışına tutulduğunda floresan malzeme kaplı alan parlak sarı olarak gözükecektir.Bilyalı dövme işlemi yapılıp %100 pürüzlülük sağlandığında bu kaplamadan kaynaklanan parlak sarı renk artık ultraviole ışın altında hiç gözükmeyecektir.

 

Bilya ile dövülmüş yüzeylerin topografisi

Bilyalı dövme işlemi esas olarak titreşimli baskı altında işleyen malzemelerin ömrünü artırmak için uygulanan bir yöntem olup,yüzeyde pürüzlülük değerlerini değiştirdiği gibi yüzey topografisine de doğrudan etki eder.

Gereğinden fazla uygulanan bilyalı dövme işlemi malzemede çatlak oluşmasına dolayısıyla malzeme dayanımının zayıflamasına neden olur.Bu duruma bilyalı dövme aşınımı denmektedir.

 

Pürüzlülüğün uygulaması ve planlaması

Bilyalı dövme ile şekillendirme pürüzlendirme için iyi bir uygulama örneğidir.bilyalı dövme ile şekillendirmeden güdülen amaç malzeme ömrünü artırmak değil malzemenin şekil değiştirmesini sağlamaktır.

İstenen deformasyon derecesi ve şekli için pürüzlülüğün  bir bilgisayar yazılımının kullanılmasıyla ölçülmesi gerekir.Bu üretim metodu uzay ve havacılık sanayiinde kullanılmaktadır.

 

Pürüzlülük ve dayanım ömrü

Bilyalı dövme işlemi esnasında uyulması gereken teknik spesifikasyonlara riayet edilmezse bir takım sorunlara neden olabilir.Yüzeyin pürüzlülüğünün gerektiği gibi yapılmamasıyla  malzeme yüzeyinin altında çatlaklar meydana gelir ve bu durumda malzemenin dayanım ömrü azalmış olur.Pürüzlülük değerinin tespiti ve kontrolu sübjektif bir hal alabilir,bununla beraber malzemenin bazı yüzeylerinde farklı yoğunluk ve özellikler olabilir.Bu nedenle bilyalı dövme işleminde prosesi devamlı kontrol edip sonuçlarını kaydetmek gereklidir.

 

MASKELEME MALZEME VE TEKNİKLERİNE BİR

Bilyalı dövme işleminden önce yapılacak hazırlıklar işlem başarısı açısından çok önemli olup,maskeleme bilyalı dövme işlemi öncesinde yapılan en önemli hazırlıklardan biridir.Maskeleme bilhassa malzemenin bilyalı dövmeye maruz kalmaması gereken bölgeleri için çok önemli bir koruyucudur.

 

Maskeleme opsiyonları

Maskeleme malzemesinin seçimi ,seçilen maskeleme yönteminin etkisini,fiyatını ve bu işlemde sarf olan zaman ve işgücünü belirleyen en önemli faktördür.

Muhtelif maskeleme opsiyonları şöyledir:

-Bantlar

-Kapaklar ve tapalar

-Amaca uygun maskeler

-Uygulanabilir kaplamalar

 

Bantlar

Bantlar muhtemelen en yaygın kullanılan maskeleme malzemeleridir.Bantların bir çok çeşidi mevcut olup,bilyalı dövme işleminden önce uygun bantların seçilmesi önem arzeder.

 

Kapaklar ve tapalar

Bazı durumlarda kapak,tapa,tıkaç vb malzemeler de maskeleme amacıyla kullanılmaktadır.

 

Amaca uygun maskeler

Bilyalı dövme işlemi yapılacak malzemeye özel yapılan maskeler bu gruba girerler.Bu maskeler kauçuk,poliüretan,naylon ve PTFE den üretilirler.

 

Uygulanabilir kaplamalar

Sıvı veya jel özellikteki bazı maddeler malzemenin üzerine maskeleme amacıyla kaplanabilir.Bu maddelerin uygulanması kolay olup,malzeme üzerine uygun bir şekilde kaplanabilirler.Bu malzemelerin bilyalı dövme işleminden sonra sökülmesi de oldukça kolaydır.

 

BİLYALI DÖVME İŞLEM HAZIRLIĞI & DOKÜMANTASYONU

Bir malzemenin üzerindeki pürüzlülük %100 den az ise tespiti mümkün olmakta ancak,%100 ile % 150 veya % 300 arasındaki fark tanımlanamamaktadır.Anılan durum bilyalı dövme işlemini ,malzeme üzerinde kalınlığın ve devamlılığın önemli olduğu kaplama vb uygulamalara göre belirlenmesinde farklılığını ortaya koymaktadır.Bu nedenle  yapılan  işlemi değerlendirebilmek için bilyalı dövme işleminde  bütün proses parametrelerinin kaydedildiği Almen test plakası kullanılmaktadır.

 

 


YAYLIK HAMMADDE SATIŞIMIZ


Teller


Bantlar


Bant Dilimleme - Levha Kesimi

» GİYOTİN MAKİNASI


İmalat Tekniğine Göre Yaylar


TEKNİK DÖKÜMANTASYON


Download